Chế độ ăn Keto để giảm cân: Coi chừng cái giá đắt cho gan và tụy

Những năm gần đây, Keto - chế độ ăn không có tinh bột - đã bùng nổ thành một trào lưu giảm cân toàn cầu - Ảnh: AI

Chế độ ăn Keto với đặc trưng là cắt giảm tối đa carbohydrate (tinh bột) và nạp vào lượng chất béo cực cao từ lâu đã được xem là "phép màu" cho những người muốn giảm cân cấp tốc hoặc kiểm soát đường huyết. 

Tuy nhiên, một nghiên cứu mới từ Trung tâm Y tế Đại học Utah (Mỹ), vừa được công bố trên tạp chí Science Advances ngày 27-1, đã gióng lên hồi chuông cảnh báo về những tác động tiêu cực khi áp dụng chế độ này trong thời gian dài.

Từ phương pháp chữa bệnh đến trào lưu giảm cân

Ban đầu, chế độ ăn ketogenic không được thiết kế để giảm cân thẩm mỹ. Nó ra đời như một liệu pháp y tế để kiểm soát các cơn động kinh ở bệnh nhân động kinh kháng thuốc. 

Bằng cách ép cơ thể đốt cháy chất béo thay vì đường (glucose), cơ thể sẽ rơi vào trạng thái ketosis, tạo ra các thể ketone làm nhiên liệu thay thế cho não bộ, giúp ổn định hoạt động thần kinh.

Tuy nhiên, trong những năm gần đây, Keto đã bùng nổ thành một trào lưu giảm cân toàn cầu. "Chúng ta đã thấy rất nhiều nghiên cứu ngắn hạn chỉ tập trung vào cân nặng, nhưng lại thiếu vắng những cái nhìn dài hạn về sức khỏe chuyển hóa tổng thể", tiến sĩ Molly Gallop, trợ lý giáo sư tại Đại học Earlham, người dẫn đầu nghiên cứu, cho biết.

Để lấp đầy khoảng trống này, nhóm nghiên cứu đã tiến hành thí nghiệm trên chuột đực và cái trong suốt 9 tháng (tương đương với một khoảng thời gian dài ở người) để quan sát những thay đổi sâu bên trong tế bào.

Nghịch lý: Thân hình thon gọn nhưng gan tích mỡ

Kết quả thực nghiệm cho thấy một nghịch lý đáng lo ngại. Những con chuột ăn chế độ Keto quả thực tăng cân ít hơn đáng kể so với nhóm ăn chế độ nhiều chất béo kiểu phương Tây. Tuy nhiên, sự "thon gọn" này chỉ là vỏ bọc bên ngoài.

Khi nội soi và xét nghiệm sâu, các nhà khoa học phát hiện khối lượng mỡ tích tụ lại tập trung ở những vị trí nguy hiểm nhất: trong máu và gan. "Chất béo bão hòa nạp vào quá nhiều buộc phải đi đâu đó, và chúng thường chọn gan làm bến đỗ", tiến sĩ Amandine Chaix, tác giả chính của nghiên cứu, giải thích.

Bệnh gan nhiễm mỡ, vốn là tiền thân của xơ gan và ung thư gan, xuất hiện rõ rệt ở nhóm chuột áp dụng Keto. 

Đặc biệt, nghiên cứu chỉ ra sự khác biệt giới tính đầy bất ngờ: Chuột đực bị tổn thương gan nghiêm trọng và suy giảm chức năng chuyển hóa, trong khi chuột cái lại có khả năng kháng lại tình trạng tích mỡ này tốt hơn. Đây là một phát hiện mới mở ra hướng nghiên cứu về tác động của nội tiết tố đối với chế độ ăn Keto.

Cú sốc đường huyết khi "tái hòa nhập" tinh bột

Một trong những phát hiện gây sốc nhất của nghiên cứu chính là khả năng kiểm soát đường huyết bị rối loạn nghiêm trọng.

Trong vài tháng đầu, chuột ăn Keto có chỉ số đường huyết và insulin rất thấp, một dấu hiệu thường được coi là khỏe mạnh. Thế nhưng, đây lại là "sự khỏe mạnh giả tạo". 

Khi các nhà khoa học cho chuột ăn lại một lượng nhỏ tinh bột (carbohydrate), cơ thể chúng phản ứng cực kỳ tiêu cực. Lượng đường trong máu tăng vọt và duy trì ở mức cao nguy hiểm trong thời gian dài.

Tại sao lại có hiện tượng này? Phân tích tế bào cho thấy việc tiếp xúc kéo dài với lượng chất béo cao đã gây "stress" cho các tế bào tuyến tụy, nơi sản sinh insulin. 

Áp lực này khiến các tế bào tụy bị suy yếu, không còn khả năng tiết đủ insulin để xử lý đường khi con người (hoặc chuột) ăn tinh bột trở lại. Điều này đồng nghĩa với việc chế độ ăn Keto có thể làm trầm trọng hơn nguy cơ mắc bệnh tiểu đường loại 2 nếu người dùng không duy trì chế độ này suốt đời một cách nghiêm ngặt.

Mặc dù nghiên cứu thực hiện trên chuột nhưng các nhà khoa học khẳng định các cơ chế chuyển hóa cơ bản ở động vật có vú là tương tự nhau và con người cần hết sức thận trọng. Những rủi ro về gan nhiễm mỡ, rối loạn lipid máu và suy giảm chức năng tuyến tụy là những "cái giá" không ngờ tới sau những con số giảm cân ấn tượng trên bàn cân.

"Chúng tôi không nói rằng Keto là xấu hoàn toàn, nhưng nó là một con dao hai lưỡi" - tiến sĩ Gallop cảnh báo. Những người đang có ý định áp dụng Keto lâu dài cần phải có sự giám sát chặt chẽ của chuyên gia y tế, thay vì tự ý thực hiện theo các hướng dẫn tràn lan trên mạng xã hội.

Một tin mừng là nghiên cứu cũng ghi nhận: khi chuột ngừng chế độ Keto và quay lại chế độ ăn cân bằng, một số tổn thương chuyển hóa bắt đầu có dấu hiệu hồi phục. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc đa dạng hóa nguồn dinh dưỡng thay vì cực đoan hóa bất kỳ nhóm thực phẩm nào.

Sáng tạo trong việc lựa chọn thực phẩm là cần thiết, nhưng sáng tạo trên nền tảng hiểu biết khoa học mới là chìa khóa để bảo vệ sức khỏe bền vững.

Chế độ ăn keto - Hướng đi mới trong điều trị động kinh kháng thuốc

Tại Việt Nam, chế độ ăn keto đã được Bộ Y tế công nhận là một phương pháp điều trị động kinh kháng thuốc.