Gần 40% ca ung thư có thể phòng ngừa, không chỉ là thay đổi lối sống
Nhân Ngày Ung thư thế giới (4-2), Tổ chức Y tế thế giới (WHO) công bố một phân tích toàn cầu chỉ ra gần 40% số ca ung thư mới trên thế giới có thể phòng ngừa.
Ung thư là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên thế giới - Ảnh: PA
Dựa trên dữ liệu năm 2022, nghiên cứu ước tính khoảng 7,1 triệu ca - trong tổng số 18,7 triệu ca mắc bệnh mới - có thể phòng tránh. Kết quả này gây chú ý khi cho thấy các biện pháp phòng ngừa đang được xem là "tuyến đầu" trong cuộc chiến chống
Nguồn: WhO/IARC - Dữ liệu: HÀ ĐÀO - Đồ họa: TUẤN ANH
Cuộc đua năng lực hệ thống
WHO coi các biện pháp phòng ngừa là chiến lược "hiệu quả chi phí nhất" về dài hạn, ưu tiên những can thiệp mang tính hệ thống như kiểm soát thuốc lá, điều tiết rượu bia, tiêm chủng HPV và viêm gan B, cải thiện chất lượng không khí, bảo đảm an toàn lao động, cũng như tạo môi trường thuận lợi cho ăn uống lành mạnh và vận động thể chất.
Tuy nhiên, nghịch lý nằm ở chỗ: phòng ngừa có thể "rẻ" về chi phí y tế trong tương lai, nhưng lại "đắt" về năng lực quản trị ở hiện tại.
Ung thư không tồn tại như một vấn đề đơn lẻ, mà nằm trong cùng hệ sinh thái rủi ro với các bệnh không lây nhiễm khác như tim mạch hay đái tháo đường. Vì vậy, phòng chống ung thư thực chất đòi hỏi các chính sách điều chỉnh ở quy mô xã hội, thay vì chỉ nhắm vào từng căn bệnh riêng lẻ.
Ngoài phòng ngừa, cuộc chiến với ung thư còn phụ thuộc vào năng lực chẩn đoán sớm và điều trị kịp thời.
Theo Guardian, Chính phủ Anh đã công bố kế hoạch đến năm 2035 nâng tỉ lệ bệnh nhân ung thư sống sót sau 5 năm điều trị lên 75%, thông qua các khoản đầu tư lớn cho Hệ thống Y tế quốc gia (NHS). Các biện pháp bao gồm mở rộng xét nghiệm, tăng số lượng máy quét, đẩy mạnh số hóa dữ liệu, triển khai xét nghiệm gene, mở rộng các trung tâm chẩn đoán và gia tăng phẫu thuật có hỗ trợ robot.
Tuy nhiên, phản ứng từ giới chuyên môn cho thấy tham vọng chính sách và thực tế vận hành vẫn còn khoảng cách đáng kể. Tổ chức Nghiên cứu ung thư Anh dù hoan nghênh mục tiêu trên, nhưng cảnh báo rằng nhiều bệnh nhân hiện vẫn phải chờ quá lâu để được chẩn đoán và bắt đầu điều trị, khiến lợi ích của các công nghệ mới khó phát huy trọn vẹn.
Nhìn chung, con số "gần 40% ca ung thư có thể phòng ngừa" của WHO chỉ thực sự phát huy giá trị khi được chuyển thành chính sách cụ thể và khả thi - từ kiểm soát thuốc lá, rượu bia, mở rộng tiêm chủng, đến cải thiện môi trường sống và năng lực sàng lọc, điều trị của hệ thống y tế quốc gia.
3 nhóm ung thư có thể phòng ngừa cao nhất
Theo WHO, ba nhóm ung thư có tỉ lệ phòng ngừa cao nhất là ung thư phổi, dạ dày và cổ tử cung - chiếm gần một nửa tổng số ca có thể tránh được. Ung thư phổi liên quan chặt chẽ đến hút thuốc lá và ô nhiễm không khí, có thể giảm thiểu thông qua cai thuốc và cải thiện môi trường sống.
Ung thư dạ dày chủ yếu do vi khuẩn HP gây ra, có thể phát hiện và điều trị sớm qua xét nghiệm. Ung thư cổ tử cung phần lớn bắt nguồn từ vi rút HPV, hoàn toàn có thể phòng tránh nhờ tiêm vắc xin HPV cho trẻ em gái và phụ nữ trẻ, kết hợp sàng lọc định kỳ. Đây là minh chứng rõ ràng nhất cho thấy phòng ngừa ung thư không chỉ là khẩu hiệu mà hoàn toàn khả thi với các biện pháp y tế công cộng cụ thể.
Ung thư không phải dấu chấm hết, 1/3 có thể phòng ngừa từ sớm