Nuôi con bằng sữa mẹ, xương của mẹ có bị 'rút' sạch canxi?

Nếu chủ quan, mẹ có thể đối mặt loãng xương sớm và đau lưng kéo dài. Ảnh: Freepik.

Phụ nữ sinh con và nuôi con bằng sữa mẹ là một quá trình sinh học tự nhiên mang lại nhiều lợi ích cho cả mẹ và bé. Trẻ được bú sớm, bú hoàn toàn trong 6 tháng đầu và duy trì đến 2 tuổi không chỉ tốt cho sức khỏe mà còn giúp giảm chi phí chăm sóc.

Mẹ cho con bú có thể mất 7% mật độ xương

Tuy nhiên, theo tiến sĩ, bác sĩ Trần Châu Quyên, Trưởng khoa Khám tư vấn dinh dưỡng người lớn, Viện Dinh dưỡng, giai đoạn cho con bú cũng đi kèm những thay đổi sinh lý quan trọng, trong đó có tình trạng "mất xương" tạm thời mà nhiều người chưa quan tâm đúng mức.

Trong thời kỳ nuôi con bằng sữa mẹ, cơ thể người mẹ phải huy động một lượng lớn canxi để tạo sữa. Mỗi lít sữa chứa khoảng 200-300 mg canxi, trong khi một phụ nữ cho con bú hoàn toàn có thể tiết ra 700-900 ml sữa mỗi ngày.

Điều này đồng nghĩa với việc cơ thể cần cung cấp khoảng 200-270 mg canxi từ chế độ ăn hoặc phải lấy từ xương. Nếu khẩu phần ăn không đủ, mô xương sẽ bị phá hủy để bù đắp, khiến mật độ xương có thể giảm 3-7% trong 6 tháng đầu sau sinh.

Ngoài ra, sự thay đổi nội tiết tố cũng góp phần thúc đẩy quá trình này. Khi cho con bú, hormone prolactin tăng cao, trong khi estrogen - hormone có vai trò bảo vệ xương - lại giảm xuống. Đồng thời, hormone PTHrP tăng lên để điều hòa canxi chuyển từ xương vào sữa, vô tình làm tốc độ mất xương nhanh hơn.

"Với những phụ nữ vốn có dự trữ canxi thấp do chế độ ăn nghèo nàn, thiếu vitamin D trong thai kỳ, nguy cơ càng rõ rệt", bác sĩ Quyên nói.

Ở người khỏe mạnh, mật độ xương thường có thể phục hồi trong vòng 6-12 tháng sau khi cai sữa. Tuy nhiên, tình trạng mất xương có thể kéo dài nếu người mẹ ăn uống thiếu canxi và vitamin D, ít tiếp xúc ánh nắng, ít vận động, có chỉ số BMI thấp hoặc giảm cân quá nhanh sau sinh.

Theo vị chuyên gia, tiền sử loãng xương, gãy xương hoặc sử dụng thuốc chứa corticosteroid cũng làm tăng nguy cơ. Nếu không được can thiệp, phụ nữ có thể đối mặt với loãng xương sớm, đau lưng - đau hông kéo dài, thậm chí gãy xương chỉ sau va chạm nhẹ.

Thiếu hiểu biết và dinh dưỡng dễ khiến xương suy yếu nhanh chóng. Ảnh: Freepik.

Làm sao bảo vệ xương của mẹ

Theo TS Quyên, phòng ngừa mất xương không chỉ đơn thuần là bổ sung canxi mà cần sự kết hợp giữa dinh dưỡng, vận động và lối sống lành mạnh. Nhu cầu canxi của phụ nữ cho con bú dao động từ 1.000-1.300 mg mỗi ngày.

Người mẹ nên tăng cường sữa và các sản phẩm từ sữa, cá nhỏ ăn cả xương như cá mòi, cá cơm, tôm tép khô, đậu phụ, đậu nành, rau lá xanh đậm, các loại hạt. Lượng canxi nên chia đều trong ngày để cơ thể hấp thu tốt hơn.

Vitamin D cũng đóng vai trò quan trọng vì giúp cơ thể hấp thu canxi hiệu quả. Nhu cầu khuyến nghị khoảng 800-1.000 IU mỗi ngày, có thể bổ sung từ cá béo, lòng đỏ trứng, nấm hoặc phơi nắng 10-15 phút trước 9h hoặc sau 16h. Trong nhiều trường hợp, phụ nữ sau sinh cần bổ sung vitamin D theo hướng dẫn của bác sĩ do chế độ ăn khó đáp ứng đủ.

Bên cạnh đó, protein giúp tái tạo cấu trúc xương và phục hồi cơ thể sau sinh. Các nguồn như thịt nạc, cá, trứng, sữa, đậu đỗ nên được bổ sung với nhu cầu khoảng 1,2-1,5 g/kg thể trọng mỗi ngày. Những vi chất khác như magie, kẽm, vitamin K và phốt pho có trong ngũ cốc nguyên hạt, rau xanh, hạt và cá biển cũng góp phần bảo vệ xương.

Vận động thể chất hợp lý giúp thúc đẩy tạo xương mới. Người mẹ có thể bắt đầu bằng đi bộ nhanh, leo cầu thang, tập với dây kháng lực hoặc chạy nhẹ khi cơ thể đã phục hồi, thường sau 3-6 tháng. Việc duy trì cân nặng hợp lý cũng rất quan trọng, bởi giảm cân quá nhanh sẽ làm giảm estrogen và khối cơ, khiến mất xương nặng hơn. Mức giảm an toàn được khuyến nghị là 0,5-1 kg mỗi tuần.

Giấc ngủ và tinh thần cũng ảnh hưởng đến quá trình tái tạo xương. Thiếu ngủ kéo dài làm giảm hormone tăng trưởng, cản trở phục hồi mô xương. Người mẹ nên tranh thủ nghỉ ngơi khi trẻ ngủ và nhận hỗ trợ từ gia đình.

Nếu xuất hiện các dấu hiệu như đau lưng, đau hông kéo dài, gãy xương sau chấn thương nhẹ, mệt mỏi hoặc sụt cân nhanh, người mẹ nên đi khám sớm để được kiểm tra mật độ xương và tình trạng thiếu vi chất.