Một số chính sách hỗ trợ HTX nông nghiệp trên địa bàn Hà Nội
Trong những năm qua, Hợp tác xã (HTX) nông nghiệp trên địa bàn Thủ đô có vai trò chủ đạo trong việc cung ứng vật tư nông nghiệp, bao tiêu và tiếp thị sản phẩm, hỗ trợ cho người nông dân thuận lợi...Tuy nhiên, bên cạnh đó, HTX Nông nghiệp cũng bộc lộ những bất cập hạn chế cần tháo gỡ.
Trong những năm qua được sự quan tâm của Chính phủ và các bộ ngành có liên quan, loại hình HTX đã có bước phát triển nhanh chóng cả về quy mô lẫn chất lượng. Đến nay, trên địa bàn Thành phố hiện có 1.235 HTX nông nghiệp gồm 1.090 HTX đang hoạt động (chiếm 88,3%) và 145 HTX ngừng hoạt động, chờ giải thể (chiếm 11,8%). Trong tổng số 1.090 HTX đang hoạt động có 790 HTX tổng hợp, 222 HTX trồng trọt, 50 HTX chăn nuôi, 21 HTX nuôi trồng thủy sản, 01 HTX lâm nghiệp, 06 HTX nước sạch nông thôn. Trên cơ sở tổng hợp báo cáo đánh giá kết quả phân loại HTX năm 2019 của các quận, huyện, thị xã có 947 HTX nông nghiệp đánh giá phân loại, trong đó: loại tốt 183 HTX (chiếm 19,3%), khá 403 HTX (chiếm 42,6%), trung bình 334 HTX (chiếm 35,3%) và yếu 27 HTX (chiếm 2,8%).
Đồng thời đóng vai trò quan trọng trong tổ chức sản xuất nông nghiệp trên địa bàn hoạt động. Toàn Thành phố hiện có 70 HTX tham gia liên kết chuỗi trong sản xuất gắn với tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp; 50 HTX ứng dụng nông nghiệp công nghệ cao; 31 HTX với 106 sản phẩm được Thành phố đánh giá, phân hạng và công nhận là sản phẩm OCOP.
Cụ thể, tổng số HTX kiểu mới quy mô thôn, xã là 718 được thành lập trước khi có Luật HTX năm 2012 và đã chuyển đổi 100% theo Luật; trong đó phân loại Tốt 130 (chiếm 18,1%), Khá 327 (chiếm 45,5%), Trung bình 234 (chiếm 32,6%); Yếu 27 (chiếm 3,8%). Chủ yếu là loại hình HTX tổng hợp. HTX quy mô thôn, xã (HTX kiểu cũ) đã làm khá tốt vai trò của mình để cùng khu vực kinh tế tập thể trở thành trụ cột cho nền kinh tế. Tuy nhiên, loại hình HTX này hiện vừa qua hoạt động kém hiệu quả. Chính vì vậy mà trước kia HTX quy mô thôn, xã có số lượng thành viên lớn hàng nghìn người nhưng sau khi chuyển đổi theo luật HTX 2012 do yêu cầu các thành viên tự nguyện tham gia, tự nguyện góp vốn điều lệ,... thì số lượng thành viên giảm dưới 1.000 thành viên.
HTX Đan Hoài là một trong những HTX đi đầu trong việc ứng dụng KHKT vào hoạt động sản xuất hoa lan Hồ điệp
Có thể khẳng định, kinh tế tập thể, HTX của Thủ đô Hà Nội ổn định, tiếp tục phát triển theo nguyên tắc tự nguyện, dân chủ; Tổ chức bộ máy, tư cách thành viên đảm bảo theo quy định của Luật, các HTX đã đảm bảo các dịch vụ cho các thành viên, hộ gia đình; Nhiều HTX đã nêu cao tinh thần tự chủ, chủ động khắc phục khó khăn, mở rộng sản xuất kinh doanh, ứng dụng khoa học kỹ thuật, áp dụng các tiêu chuẩn chất lượng, an toàn vào sản xuất; năng suất và hiệu quả được nâng lên. Ngày càng có nhiều các mô hình HTX kiểu mới, gắn sản xuất với chuỗi giá trị sản phẩm ngày càng nhiều...
Đặc biệt, sau khi Luật HTX 2012 đã có nhiều mô hình HTX hoạt động hiệu quả, người đứng đầu có tư duy đổi mới, sáng tạo, mạnh dạn xây dựng phương án tổ chức sản xuất và kinh doanh đáp ứng với cơ chế thị trường; có số lượng thành viên HTX với quy mô vừa (dưới 1000 thành viên); đa dạng dịch vụ hoạt động (tối đa 10-12 dịch vụ) phục vụ thành viên HTX và dịch vụ truyền thống cho nông dân toàn xã tại địa phương; góp phần nâng cao thu nhập thành viên; phát huy vai trò cộng đồng giúp nông dân trên địa bàn xã các dịch vụ truyền thống ổn định tổ chức sản xuất ổn định, phát triển kinh tế tại địa phương.
Theo thống kê mới nhất của Chi cục Phát triển Nông thôn thành phố Hà Nội, hiện nay, trên địa bàn Thành phố có tổng số HTX hoạt động hiệu quả là 457 HTX. Trong đó HTX hoạt động tốt là 130, hoạt động khá là 327, có quy mô thành viên nhỏ và vừa (quy mô thôn: 100-200 thành viên; quy mô xã 300-700 thành viên). Cán bộ quản lý có trình độ đại học, cao đẳng chiếm 13,5%; sơ cấp, trung cấp chiếm 30,6%; chưa qua đào tạo chiếm 20%. Doanh thu bình quân đạt 2.518 triệu đồng/HTX/năm (cao gấp 3,47 lần HTX trung bình, yếu); thu nhập bình quân đạt 42 triệu đồng/lao động/ năm (cao gấp 5,25 lần HTX trung bình, yếu); Vốn đầu tư quy mô nhỏ (dưới 50 tỷ).
HTX xã Hồng Vân
Các HTX đang thực hiện đa dạng dịch vụ cho các thành viên HTX bao gồm: các dịch vụ công truyền thống (bảo vệ thực vật; bảo vệ đồng ruộng; thủy lợi, khuyến nông) và các dịch vụ khác (làm đất, dịch vụ đầu vào giống, vật tư, thu hoạch, sơ chế, chế biến, tiêu thụ sản phẩm,…). Thông qua hoạt động HTX, đời sống của thành viên HTX, thành viên liên kết và lao động trong HTX được ổn định và ngày càng nâng cao; góp phần ổn định, phát triển sản xuất, kinh tế tại địa phương.
Sau khi chuyển đổi theo Luật HTX 2012; qua các kỳ đại hội HTX đã lựa chọn được người đứng đầu (Giám đốc hoặc Chủ tịch Hội đồng quản trị) có năng lực, trình độ; có tư duy đổi mới, sáng tạo, mạnh dạn dám nghĩ, dám làm và đầu tư; xây dựng phương án tổ chức sản xuất và kinh doanh thích ứng, đáp ứng với cơ chế thị trường. Nhiều HTX đã chú trọng tổ chức sản xuất nâng cao chất lượng sản phẩm; xây dựng thương hiệu sản phẩm (bảo hộ nhãn hiệu gắn với truy suất nguồn gốc sản phẩm); tham gia xúc tiến thương mại; một số HTX đã tham gia đánh giá phân hạng OCOP) và thực hiện được liên kết chuỗi trong sản xuất gắn với tiêu thụ sản phẩm; ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất.
Đáng chú ý là, một số địa phương đã thành lập tổ nhóm PGS (15- 20 thành viên giám sát chéo sản xuất) đã góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm; xây dựng thương hiệu sản phẩm HTX nông nghiệp (huyện Gia Lâm, Thanh Trì, Sóc Sơn…). Một số HTX hoạt động thực sự nổi bật phải kể đến: HTX sản xuất kinh doanh dịch vụ nông nghiệp xã Văn Đức (huyện Gia Lâm), HTX nông nghiệp An Mỹ (huyện Mỹ Đức), HTX nông nghiệp thương mại dịch vụ tổng hợp Dương Liễu (huyện Hoài Đức), HTX dịch vụ nông nghiệp Phú Thắng, huyện Phú Xuyên (huyện Phú Xuyên), HTX nông nghiệp Đan Phượng (huyện Đan Phương), HTX Nông nghiệp Tam Hưng (huyện Thanh Oai), HTX DVNN Chúc Sơn (huyện Chương Mỹ).
Mô hình HTX Nông nghiệp kiểu mới trên thực tế trong thời gian vừa qua đã phát huy hiệu quả
Thực hiện chương trình, kế hoạch của Trung ương về phát triển kinh tế tập thể giai đoạn 2016-2020; Sở Nông nghiệp và PTNT đã tham mưu HĐND, UBND Thành phố ban hành: Quyết định số 8450/QĐ-UBND ngày 05/12/2017 về “Đổi mới, phát triển kinh tế hợp tác trong hợp tác xã nông nghiệp trên địa bàn Thành phố Hà Nội đến năm 2020”; Quyết định số 579/QĐ-UBND ngày 30/01/2019 về Kế hoạch triển khai thực hiện Quyết định của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt “Phát triển 15.000 HTX, liên hiệp HTX nông nghiệp hoạt động có hiệu quả đến năm 2020 trên địa bàn thành phố”; Nghị quyết số 10/2018/NQ-HĐND ngày 5/12/2018 về một số chính sách khuyến khích phát triển sản xuất, phát triển hợp tác, liên kết trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp; xây dựng hạ tầng nông thôn thành phố Hà Nội; Quyết định số 13/2019.QĐ-UBND ngày 14/6/2019 quy định về phân cấp phê duyệt hỗ trợ phát triển hợp tác, liên kết trong tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp trên địa bàn thành phố theo Nghị định 98/NĐ-CP ngày 05/7/2018;…
Trước hết chúng ta cần phải thẳng thắn nhận ra một số bật cập trong hoạt động của các HTX nông nghiệp trong giai đoạn vừa qua như: Chất lượng nguồn nhân lực thấp; Vai trò của HTX mờ nhạt, lợi ích mang lại cho thành viên chưa cao, chưa thiết thực nên thành viên thiếu tin tưởng vào HTX; Phần lớn các HTX có quy mô vừa và nhỏ với các đặc điểm như thiếu cơ sở vật chất, kỹ thuật đã lạc hậu, xuống cấp; quy mô sản xuất, kinh doanh, dịch vụ nhỏ lẻ, thiếu sự đột phá...Và nguyên nhân của tình trạng trên có cả yếu tố chủ quan và khách quan. Nhưng nguyên nhân chính do HTX hoạt động trong lĩnh vực với nông nghiệp, nông thôn có nhiều rủi ro về thiên tai, biến đổi khí hậu, dịch bệnh, thị trường; thành viên HTX là nông dân nên năng lực và khả năng thu hút đầu tư thấp; Môi trường hoạt động của HTX nông nghiệp chưa hấp dẫn để thu hút các tài năng trẻ về làm việc dẫn đến năng lực quản lý, điều hành của cán bộ hợp tác xã, nhất là năng lực người đứng đầu (Chủ tịch Hội đồng quản trị, Giám đốc) của nhiều HTX nông nghiệp hiện nay còn hạn chế…
Trên cơ sở nhận thức đó, trong thời gian tới, ngành nông nghiệp Thủ đô sẽ tăng cường vào một số nhiệm vụ, giải pháp: Tăng cường công tác tuyên truyền Luật HTX năm 2012 và các văn bản pháp quy có liên quan đến lĩnh vực phát triển kinh tế tập thể, kinh tế hợp tác trong HTX nông nghiệp; Nâng cao nhận thức của người đứng đầu các cấp có liên quan công tác quản lý nhà nước về kinh tế tập thể; Đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực, nhận thức đáp ứng yêu cầu, đổi mới nâng cao chất lượng hoạt động của kinh tế tập thể; Xây dựng và nhân rộng các mô hình HTX nông nghiệp điển hình, tiên tiến, nhất là các lĩnh vực ngành nghề mới, tạo điều kiện để các HTX mở rộng quy mô, phạm vị, địa bàn hoạt động với các ngành nghề sản xuất, kinh doanh dịch vụ. Ưu tiên phát triển các HTX nông nghiệp gắn với chuỗi sản xuất, tiêu thụ sản phẩm, sản xuất giống, bảo quản, chế biến nông sản.
Gắn phát triển kinh tế tập thể với xây dựng nông thôn mới, các phong trào thi đua khen thưởng. Tăng cường trách nhiệm của các tổ chức chính trị, xã hội trong phát triển kinh tế hợp tác; Tập trung tháo gỡ khó khăn, vướng mắc pháp lý về đất đai xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ sản xuất các HTX. Tạo điều kiện phát triển đa dạng dịch vụ HTX như quản lý, khai thác chợ dân sinh, công tác vệ sinh môi trường và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp; Định kỳ kiểm tra hoạt động của HTX theo quy định; đồng thời kiểm tra, giám sát các vùng sản xuất HTX đảm bảo quy định về ATTP…
Đồng thời, duy trì, nâng cao chất lượng hoạt động đối với các HTX nông nghiệp hoạt động hiệu quả; tạo điều kiện hỗ trợ phát triển liên kết chuỗi theo Nghị định số 98/NĐ-CP ngày 05/7/2018 của Chính phủ; hỗ trợ HTX theo Quyết định 1840/QĐ-TTg ngày 13/11/2020 của Chính phủ.
Trong một số trường hợp cần thiết, cũng sẽ xem xét giải thể, chuyển đổi các HTX hoạt động yếu kém, không hiệu quả, ngừng hoạt động theo quy định. Khuyến khích Thành lập mới HTX nông nghiệp lĩnh vực chuyên ngành đảm bảo tiêu chí xã nông thôn mới nâng cao, kiểu mẫu trong giai đoạn tới.
Đúng là chúng ta còn có nhiều việc phải làm để HTX nông nghiệp phát triển Theo đúng kỳ vọng của các ngành các cấp. Tuy nhiên, trong bối cảnh nguồn lực có hạn, tới đây ngành nông nghiệp Thủ đô sẽ ưu tiên cho những việc cấp thiết trước. Đó là việc đẩy mạnh hướng dẫn HTX xây dựng phương án sản xuất kinh doanh có hiệu quả trên cơ sở lợi thế của địa phương, trong đó đẩy mạnh chuyển đổi phương thức hoạt động từ dịch vụ đầu vào sang sản xuất hàng hóa, đưa giống mới có năng suất, chất lượng cao vào sản xuất, ứng dụng tiến bộ kỹ thuật để sản xuất theo tiêu chuẩn an toàn, kỹ thuật ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất nông nghiệp, kiến thức tiếp cận thị trường và kết nối sản xuất gắn với tiêu thụ ổn định.
Chú trọng, công tác đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ quản trị, sản xuất cho cán bộ quản lý HTX và thành viên thông qua đào tạo bồi dưỡng ngắn hạn, đào tạo nghề; Hỗ trợ đưa cán bộ trẻ có trình độ chuyên môn kỹ thuật về làm việc tại HTX ; Quan tâm đến các cán bộ Thú y, Khuyến nông, Bvtv tại cơ sở; sinh viên người địa phương quan tâm và muốn cống hiến đến sự phát triển tại địa phương, Những chủ trang trại hoạt động hiệu quả tại địa phương đây là nguồn nhân lực quan trọng để tham gia vào củng cố và thành lập mới HTX tại địa phương để tạo nên những đột phá.
Cùng với đó, sẽ tăng cường hỗ trợ các HTX tiếp cận các chính sách của Nhà nước như liên kết sản xuất theo Nghị định số 98/NĐ-CP ngày 05/7/2018 của Chính phủ về chính sách khuyến khích phát triển hợp tác, liên kết trong tiêu thụ sản phẩm. hỗ trợ HTX theo Quyết định 1840/QĐ-TTg ngày 13/11/2020 của Chính phủ; Hỗ trợ để các HTX vay vốn tín dụng và tiếp cận được với các nguồn vốn hỗ trợ của Nhà nước nhất là tiếp cận Quỹ phát triển HTX và Quỹ hỗ trợ phát triển kinh tế của Hội Nông dân, Quỹ Khuyến nông,...để phát triển kết cấu hạ tầng kỹ thuật, tổ chức sản xuất.
Ngoài ra, ngành Nông nghiệp sẽ phối hợp với các ngành các cấp có liên quan để tạo điều kiện cho các HTX tham gia hoạt động một số dịch vụ phục vụ sản xuất và xây dựng nông thôn mới như: Quản lý, khai thác công trình thủy lợi; nước sinh hoạt nông thôn, dịch vụ môi trường, chợ nông thôn, ngành nghề nôngthôn...để các HTX tăng thêm việc làm và thu nhập cho các thành viên. Tạo điều kiện cho các HTX tiếp nhận lại các công trình thủy lợi đã thực hiện bàn giao theo quy định tại Quyết định sô 41/2016/QĐ-UBND ngày 19/9/2016 của UBND Thành phố (do đã có Quyết định số 23/2020/QĐ-UBND ngay 24/9/2020 về việc sửa đổi, bổ sung một số điều trong Quyết định sô 41/2016/QĐ-UBND ngày 19/9/2016 điều chỉnh).
Để thuận lợi trong việc triển khai các giải pháp nêu trên, tới đây chúng tôi cũng sẽ kiến nghị với Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, sớm ban hành Thông tư hướng dẫn điều kiện và tiêu chí hỗ trợ HTX nông nghiệp theo Quyết định số 1840/QĐ-TTg ngày 13/11/2020 của Thủ tướng chính phủ; chính sách hỗ trợ tích tụ, tập trung ruộng đất; Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021-2015 để các bộ ngành có cơ sở tham mưu ban hành hướng dẫn tổ chức thực hiện các nội dung có liên quan phát triển kinh tế tập thể nói chung và HTX nông nghiệp nói riêng. Đồng thời kiến nghị với UBND Thành phố Hà Nội giao cho các sở ngành có liên quan tham mưu UBND Thành phố ban hành Kế hoạch phát triển kinh tế tập thể trên địa bàn thành phố giai đoạn 2021-2025; hướng dẫn việc giải thể hợp tác xã ngừng hoạt động, trong đó tập trung chỉ đạo tháo gỡ khó khăn, vướng mắc của các quận, huyện, thị xã khi thực hiện giải thể HTX; Xây dựng Đề án phát triển HTX nông nghiệp trên địa bàn thành phố 2021-2025; Hỗ trợ kinh phí phát triển liên kết chuỗi trong sản xuất theo Nghị định 98/NĐ-CP của Chính phủ. Kế hoạch hỗ trợ đưa cán bộ trẻ có trình độ chuyên môn kỹ thuật về làm việc tại HTX giai đoạn 2021-2025. Xây dựng Kế hoạch triển khai Quyết định số 1804/QĐ-TTg ngày 13/11/2020 của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt Chương trình hỗ trợ phát triển kinh tế tập thể, HTX giai đoạn 2021-2025...
BÀI VIẾT TRONG CHƯƠNG TRÌNH PHỐI HỢP TRUYỀN THÔNG GIỮA TẠP CHÍ ĐIỆN TỬ VĂN HIẾN VỚI CHI CỤC PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN TP. HÀ NỘI