Vì sao buổi sáng dễ xảy ra đột quỵ?

Mỗi năm, Việt Nam có khoảng 200.000 ca đột quỵ. Ảnh minh hoạ.

Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, mùa đông, đặc biệt khoảng thời gian từ lúc vừa thức giấc đến khi rời khỏi giường, được xem là “điểm đen” của đột quỵ. Nhiều nghiên cứu cho thấy khoảng 25-30% ca đột quỵ xảy ra trong giờ đầu sau khi ngủ dậy, chủ yếu từ 6 đến 9h sáng.

Buổi sáng là thời điểm cơ thể chuyển trạng thái đột ngột từ nghỉ ngơi sang hoạt động. Nhịp tim tăng nhanh hơn, mạch máu co lại, huyết áp vọt lên, kéo theo những thay đổi đồng loạt ở hệ thần kinh, nội tiết và cơ chế đông máu. Các mạch máu não vì thế trở nên nhạy cảm và dễ tổn thương hơn.

Một yếu tố đáng chú ý là cơn tăng huyết áp buổi sáng. Thông thường, huyết áp ban đêm giảm khoảng 10-20% rồi tăng trở lại khi thức dậy. Tuy nhiên, ở một số người, đặc biệt là người tăng huyết áp lâu năm hoặc có xơ vữa mạch, mức tăng này diễn ra quá mạnh. Hiện tượng “tăng huyết áp buổi sáng quá mức” có thể làm mạch máu não vỡ hoặc gây tắc mạch đột ngột.

Cùng thời điểm 6-9h, hệ đông máu cũng hoạt động theo hướng bất lợi. Tiểu cầu dễ kết dính hơn, nồng độ fibrinogen và các yếu tố đông máu tăng cao, trong khi cơ chế tự tiêu sợi huyết lại bị ức chế. Điều này khiến các cục máu đông nhỏ dễ hình thành và khó được loại bỏ, làm tăng nguy cơ nhồi máu não.

Ngoài ra, hormone cortisol giúp cơ thể tỉnh táo và đáp ứng với stress, đạt đỉnh vào khoảng 7-8h sáng. Nồng độ cortisol cao khiến mạch máu nhạy cảm hơn với các chất co mạch, làm mảng xơ vữa trở nên kém ổn định, dễ gây biến cố trong khung giờ buổi sáng.

Bác sĩ Hoàng cho biết, thói quen bật dậy khỏi giường ngay khi thức giấc có thể trở thành “kíp nổ” kích phát đột quỵ ở những người có nền mạch máu yếu, tăng huyết áp, rung nhĩ hoặc rối loạn nhịp tim. Sự thay đổi tư thế đột ngột khiến huyết áp dao động mạnh, não không kịp thích nghi.

Để giảm nguy cơ, bác sĩ khuyến cáo mỗi người nên thức dậy từ từ, nằm thêm vài phút, cử động nhẹ tay chân trước khi ngồi dậy và rời giường. Người có bệnh nền tim mạch cần giữ ấm cơ thể, đặc biệt vào mùa lạnh, và tránh tiếp xúc đột ngột với không khí lạnh buổi sáng. Uống khoảng 200 ml nước ấm sau khi thức dậy cũng giúp điều hòa thân nhiệt, hỗ trợ tuần hoàn và giảm nguy cơ biến cố mạch máu não.