Loại rau chứa vô số ký sinh trùng, rửa càng kỹ càng tốt

Cải xoong là thực phẩm quen thuộc trong mâm cơm người Việt. Ảnh: Shutterstock.

Cải xoong từ lâu được xem là loại rau giàu dinh dưỡng, thường xuất hiện trong các món canh, lẩu hoặc ăn kèm như rau sống. Tuy nhiên, đây cũng là một trong những loại rau thường được nhắc đến khi nói về nguy cơ nhiễm ký sinh trùng, đặc biệt nếu ăn sống hoặc trồng trong môi trường nước không đảm bảo vệ sinh.

Khác với phần lớn rau trồng trên cạn, cải xoong là thực vật thủy sinh, sinh trưởng trong môi trường nước chảy hoặc vùng đất ngập ẩm. Nếu nguồn nước này bị ô nhiễm bởi phân gia súc, gia cầm hoặc nước thải chưa xử lý, trứng và ấu trùng ký sinh trùng có thể tồn tại và bám vào thân, lá rau.

Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC) xác định việc ăn sống cải xoong hoặc các loại thực vật thủy sinh khác là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng dẫn đến nhiễm sán lá gan lớn (Fasciola). Ấu trùng của ký sinh trùng này có thể tồn tại ở dạng nang, bám trên bề mặt rau và xâm nhập vào cơ thể người khi rau không được nấu chín kỹ.

Cơ quan An toàn Thực phẩm Hong Kong (CFS) từng đăng tải cảnh báo về nguy cơ nhiễm ký sinh trùng liên quan đến cải xoong, trong đó nhấn mạnh các trường hợp mắc fascioliasis có liên quan đến việc tiêu thụ rau thủy sinh sống tại khu vực có điều kiện vệ sinh kém.

Những cảnh báo này không chỉ mang tính lý thuyết. Một điều tra dịch tễ tại miền Bắc nước Pháp, được công bố trên tạp chí Emerging Infectious Diseases, đã phân tích một chùm ca nhiễm sán lá gan lớn và ghi nhận mối liên hệ đáng kể giữa việc tiêu thụ rau thủy sinh ăn sống, trong đó có cải xoong, với nguy cơ mắc bệnh.

Nghiên cứu sử dụng mô hình bệnh - chứng và cho thấy cải xoong là một trong những thực phẩm có khả năng mang ấu trùng nang nếu được trồng hoặc thu hái từ môi trường nước bị ô nhiễm.

Sán lá gan là loại ký sinh trùng thuộc nhóm sán dẹt, thường ký sinh ở gan và đường mật của người và động vật ăn cỏ như trâu, bò, cừu. Loài thường gặp nhất là sán lá gan lớn (Fasciola hepatica, Fasciola gigantica).

Ký sinh trùng trưởng thành sống trong gan và đường mật của trâu, bò, cừu và đôi khi ở người. Trứng sán theo phân của vật chủ ra ngoài môi trường. Khi rơi xuống nước, trứng nở thành ấu trùng và tiếp tục phát triển trong một loài ốc nước ngọt, đây là vật chủ trung gian bắt buộc trong vòng đời của sán.

Sau một giai đoạn phát triển trong ốc, ấu trùng được giải phóng ra môi trường nước dưới dạng nang. Chính các nang này sẽ bám vào thân, lá của thực vật thủy sinh như cải xoong, rau cần nước hoặc các loại cây mọc ở vùng ngập ẩm.

Khi con người hoặc động vật ăn phải rau sống chưa được nấu chín, ấu trùng theo đường tiêu hóa vào cơ thể, xuyên qua thành ruột, di chuyển đến gan và phát triển thành sán trưởng thành. Ở giai đoạn sớm, người bệnh có thể sốt, đau tức vùng hạ sườn phải, mệt mỏi, buồn nôn, nổi mề đay hoặc tăng bạch cầu ái toan trong máu.

Khi ký sinh trùng trưởng thành và cư trú ở đường mật, bệnh có thể gây viêm đường mật, tắc mật, vàng da, gan to, thậm chí biến chứng áp xe gan nếu không được điều trị kịp thời. Một số trường hợp diễn tiến âm thầm, chỉ phát hiện khi có tổn thương gan kéo dài.

Phòng ngừa sán lá gan chủ yếu dựa vào thay đổi thói quen ăn uống và đảm bảo an toàn thực phẩm. Cần tránh ăn sống các loại rau thủy sinh, đặc biệt khi không rõ nguồn gốc. Rau nên được rửa kỹ dưới vòi nước chảy và nấu chín trước khi sử dụng. Không uống nước chưa đun sôi ở khu vực có nguy cơ. Đồng thời, việc quản lý nguồn nước tưới, xử lý phân gia súc đúng cách cũng đóng vai trò quan trọng trong việc cắt đứt vòng đời ký sinh trùng.